Αργοπορημένη μεν, επικίνδυνη δε η φετινή αντιπυρική περίοδος – Συστάσεις και μέτρα πυροπροστασίας
Οι αντιπυρικές περιόδοι στην Κύπρο είναι από τις δυσκολότερες και πιο παρατεταμένες της Μεσογείου λόγω ενός συνδυασμού αυξημένης βλάστησης, έντονου ανάγλυφου και κλιματολογικών συνθηκών (παρατεταμένη περίοδος υψηλών θερμοκρασιών και απουσίας βροχών), καθιστώντας κάθε αντιπυρική περίοδο εξαιρετικά επικίνδυνη. Παρόλα αυτά, κάποιες διαφοροποιήσεις στην επικινδυνότητα, αλλά και στη διάρκεια της περιόδου υψηλού κινδύνου παρατηρούνται από χρόνο σε χρόνο αναλόγως των καιρικών συνθηκών που προηγήθηκαν τους μήνες/μερικά χρόνια πριν από κάθε αντιπυρική περίοδο.
Από το 2021 οι πυρκαγιές έχουν αλλάξει συμπεριφορά και αυτό οφείλεται αποκλειστικά στην αύξηση της καύσιμης ύλης, είτε αυτή είναι χλωρή, είτε ξηρή, είτε συνδυασμός των 2. Αυτή η αύξηση έχει “κτιστεί” τις τελευταίες 10ετίες κυρίως με την εγκατάλειψη της υπαίθρου, την αλλαγή χρήσης της γης και την σημαντική μείωση της ελεύθερης βόσκησης η οποία πλέον γίνεται πολύ διάσπαρτα (και η οποία φέτος έχει απαγορευτεί λόγω του αφθώδους πυρετού). Τα πιο πάνω είχαν ως αποτέλεσμα τη σταδιακή εμφάνιση δασικής βλάστησης σε αγροτικές περιοχές με την πάροδο των χρόνων. Μετά το πιο βροχερό 24μηνο που παρατηρήθηκε στο νησί μας από τον Μάιο του 2018 μέχρι τον Απρίλιο του 2020 (στοιχεία βροχόπτωσης υπάρχουν από το υδρολογικό έτος 1901-1902), η αύξηση της βλάστησης έκανε ένα πολύ μεγάλο άλμα, επιβαρύνοντας περαιτέρω την κατάσταση. Στη συνέχεια ακολούθησε το πιο ακραίο κύμα καύσωνα Μαίου στην ιστορία της Κύπρου, με τον υδράργυρο να φτάνει έως και τους 44 βαθμούς Κελσίου στο εσωτερικό και είχε διάρκεια 6 ημερών. Άξιο αναφοράς είναι ότι στο αεροδρόμιο Πάφου η μέγιστη θερμοκρασία έφτασε τους 42.5 βαθμούς Κελσίου την τότε περίοδο και αποτελεί την υψηλότερη θερμοκρασία που έχει καταγραφεί ποτέ στη συγκεκριμένη περιοχή. Αυτή η θερμή περίοδος ήταν και από τις πιο παρατεταμένες, με τα 40άρια να συνεχίζουν μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου ενώ τον Σεπτέμβριο καταρρίφθηκε και το ρεκόρ μέγιστης θερμοκρασίας που είχε καταγραφεί στο νησί από τότε που υπάρχουν στοιχεία, με τη θερμοκρασία να φτάνει έως και τους 46.2 βαθμούς Κελσίου. Αυτές οι πρωτοφανείς και παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες είχαν ως αποτέλεσμα τις μαζικές ξηράνσεις πολυετών θάμνων και δέντρων, οι οποίες έπαιξαν μεγάλο ρόλο στις διαστάσεις και στη συμπεριφορά της φονικής πυρκαγιάς του Αρακαπά, της οποίας είχε προηγηθεί άνομβρη χρονιά και υψηλές θερμοκρασίες από νωρίς μέσα στη σεζόν.
Κατά τη φετινή αντιπυρική περίοδο είμαστε αντιμέτωποι με τις ξηράνσεις του 2021, αλλά και με τις μαζικές ξηράνσεις των προηγούμενων χρόνων λόγω της παρατεταμένης ανομβρίας και κυρίως της περσινής χρονιάς, οι οποίες ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένες με αποτέλεσμα να υπάρχει συσσώρευση αυξημένης νεκρής καύσιμης λύσης στην ύπαιθρο/δασικές εκτάσεις.
Παράλληλα, μετά τις πλούσιες και συχνές βροχές με ήπιες θερμοκρασίες κατά τον φετινό χειμώνα και άνοιξη (με το δίμηνο Μάρτη – Απρίλη να είναι το 4ο πιο βροχερό από το 1901), τα εποχικά χόρτα αναπτύχθηκαν σε πολύ μεγάλο βαθμό και πολύ πέραν του συνηθισμένου και καλύπτουν τόσο πεδινές όσο και ορεινές/ημιορεινές περιοχές, ακόμη και στις πιο άγονες περιοχές. Προς το παρόν τα εποχικά χόρτα άρχισαν να ξηραίνονται σε πεδινές περιοχές (παράλια – εσωτερικό) και στα χαμηλότερα ημιορεινά ενώ στα υψηλότερα ημιορεινά και ορεινά ενώ θέμα ημερών/εβδομάδων να ξηρανθούν (αναλόγως περιοχής και υψομέτρου). Η ξήρανση των χόρτων σηματοδοτεί την έναρξη της περιόδου υψηλού κινδύνου, η οποία αρχίζει από τα παράλια/πεδινά και νότιες πλαγιές των ημιορεινών περιοχών, με προοδευτική επέκταση και στις υπόλοιπες περιοχές.
Οι πλούσιες βροχές του χειμώνα/άνοιξης από τη μια διατηρούν ιδιαίτερα πράσινα τα δέντρα και τη θαμνώδη βλάστηση με αυξημένους νέους βλαστούς που περιέχουν πολύ υψηλά ποσοστά υγρασίας με αποτέλεσμα να καθυστερεί η πολύ επίκινδυνη περίοδος πυρκαγιών στις περιοχές με αυτού του είδους βλάστησης καθώς μειώνεται η ταχύτητα εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς. Από την άλλη, οι ίδιες συνθήκες ευνόησαν αυξημένα και μεγάλου ύψος άγρια εποχικά χόρτα σε όλο το νησί, κάτι που δεν συνηθίζεται σε τέτοιο βαθμό. Τα χόρτα αυτά όταν ξηρανθούν τελείως παίζουν πολύ μεγάλο ρόλο στην ταχεία εξάπλωση μιας πυρκαγιάς αφού η περιεχόμενη τους υγρασία μεταβάλλεται πολύ πιο εύκολα με τις καιρικές συνθήκες αυξάνοντας την ευφλεκτότητα ενώ περιοχές “γυμνές” από βλάστηση (άγονα και πετρώδη εδάφη) έχουν γεμίσει και αυτές με χορτάρι με αποτέλεσμα να υπάρχει συνεχόμενη καύσιμη ύλη.
Σύμφωνα με τα πιο πάνω, η περίοδος υψηλού κινδύνου έρχεται αργοπορημένη ημερολογιακά σε σχέση με το μέσο όρο προηγούμενων χρόνων και θα υπάρχει μεγάλη διαφορά επικινδυνότητας μεταξύ πεδινών/χαμηλότερων ημιορεινών περιοχών σε σχέση με τα υψηλότερα ημιορεινά/ορεινά καθώς η κατάσταση τόσο της εποχικής όσο και πολυετής βλάστησης διαφοροποιείται σημαντικά. Στις 2 πιο πάνω δορυφορικές εικόνες παρατηρούμε πόσο έχει διαφοροποιηθεί η βλάστηση στο εστωτερικό – νότια/νοτιοανατολικά με την ωρήμανση/ξήρανση σιτηρών/άγριων χόρτων τις τελευταίες εβδομάδες και είναι σε αυτές τις περιοχές που είχαμε μέχρι στιγμής κάποια μικρά περιστατικά πυρκαγιών. Αυτή η διαφορά επικινδυνότητας θα διατηρηθεί μέχρι τον πρώτο καύσωνα ή την πρώτη παρατεταμένη περίοδο με θερμοκρασίες γύρω στους 40 βαθμούς Κελσίου και άνω.
Μετά το πρώτο κύμα καύσωνα ή πρώτη παρατεταμένη περίοδο πολύ υψηλών θερμοκρασιών, η χλωρή βλάστηση (θάμνοι, δέντρα) θα στρεσαριστεί και θα μειωθεί η περιεκτικότητα της σε υγρασία, αυξάνοντας την ευφλεκτότητα της. Όταν φτάσουμε σε αυτή τη φάση, θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε ένα συνδυασμό ξηρών υψηλών χόρτων, αυξημένες ξηράνσεις και στρεσαρισμένη βλάστηση και θα είμαστε αντιμέτωποι με δυνητικά επικίνδυνες πυρκαγιές που θα παράγουν έντονα θερμικά φορτία και μεγάλες φλόγες. Όταν έχουμε πυρκαγιές με έντονα θερμικά φορτία μπορούν πιο εύκολα να αποκτούν ακραία συμπεριφορά και να δημιουργούν δικό τους καιρό ακόμη και αν οι καιρικές συνθήκες θεωρούνται στα μάτια πολλών όχι και τόσο φιλικές προς την πυρκαγιά.
Ακόμη μια αρνητική εξέλιξη που θα συμβάλλει φέτος στο να έχουμε μια δύσκολη αντιπυρική περίοδο είναι ότι τα όποια χόρτα καθαρίστηκαν το προηγούμενο διάστημα για σκοπούς πυρασφάλειας, αλλά και σιτηρά τα οποία έχουν θεριστεί, έχουν στις πλείστες περιπτώσεις φυτρώσει ξανά αυξάνοντας σημαντικά την καύσιμη ύλη. Η περίοδος που προσφέρεται ο καθαρισμός από χόρτα/άγρια βλάστηση για σκοπούς πυροπροστασίας είναι από εδώ και πέρα, με το πέρας των βροχών και την αύξηση της θερμοκρασίας.
Συνοψίζοντας τα πιο πάνω, η φετινή αντιπυρική περίοδος αν και θα αργήσει ημερολογιακά θα είναι ιδιαίτερα δύσκολη και θα δούμε σε αρκετές περιπτώσεις ακραίες συμπεριφορές πυρκαγιών κυρίως κατά τις ημέρες με δυσμενείς πυρομετεωρολογικές συνθήκες. Τις ημέρες αυτές θα πρέπει να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση και υπενθυμίζουμε στο κοινό ότι οποιεσδήποτε ενέργειες μπορούν να προκαλέσουν φωτιά θα πρέπει να αποφεύγονται και να καταγγέλονται.
Συστάσεις και μέτρα πυροπροστασίας
- Καθαρίζουμε περιμετρικά τα σπίτια μας και περιουσίες μας από ξηρά χόρτα και άγρια βλάστηση
- Καθαρίζουμε τις υδροροές και τη στέγη μας από ξηρά φύλλα και άλλα εύφλεκτα υλικά
- Κλαδεύουμε δέντρα και θάμνους περιμετρικά των περιουσιών μας και απομακρύνουμε τη νεκρή βλάστηση
- Απομακρύνουμε εύφλεκτα υλικά και καύσιμη ύλη που εφάπτεται πάνω στα σπίτια/περιουσίες μας
- Βεβαιωνόμαστε κατά την αποχώρηση μας από το σπίτι ή σε περίπτωση πυρκαγιάς ότι οι πόρτες-παράθυρα είναι κλειστά
- Έχουμε πλάνο και σχέδιο δράσης σε περίπτωση πυρκαγιάς πλησίον του σπιτιού/περιουσίας μας
- Κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς πρέπει να έχουμε υπόψη ότι πολύ πιθανόν να παρατηρηθεί διακοπή στο ρεύμα, στο νερό και στις τηλεπικοινωνίες
