Λόγω της σοβαρής ανομβρίας που διανύουμε, αλλά και λόγω των θερμών ημερών του προηγούμενου διαστήματος, θα έλεγε κανείς ότι η φετινή αντιπυρική περίοδος προμηνύεται δύσκολη, με ανάλογη επικινδυνότητα με αυτή του 2021 όπου είχαμε και την καταστροφική πυρκαγιά του Αρακαπά.

Τα πράγματα παρόλα αυτά όσον αφορά την επικινδυνότητα της αντιπυρικής περιόδου 2025 είναι πολύ πιο περίπλοκα και εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες που κατά κύριο λόγο έχουν να κάνουν με την διαθέσιμη καύσιμη ύλη, σε τι κατάσταση βρίσκεται σήμερα και πώς αυτή θα μεταβληθεί αναλόγως των καιρικών συνθηκών του επόμενου δίμηνου (Μάιος – Ιούνιος).

Οι πλείστες πυρκαγιές που παρατηρήθηκαν το προηγούμενο διάστημα και κυρίως μέσα στο Μάρτιο είναι μια ένδειξη ότι η φετινή αντιπυρική περίοδος θα είναι δύσκολη αφού για μήνα Μάρτιο/Απρίλιο είχαμε μερικές πυρκαγιές οι οποίες κατάφεραν να εξελιχθούν και να χαρακτηριστούν ως μεγάλες για τέτοια περίοδο. Αυτό όμως δεν οφείλεται μόνο στην ανομβρία που διανύουμε αλλά κατά κύριο λόγο στο είδος της βλάστησης που κάηκε (καλαμιώνες/σπαλαθκιές), η οποία είναι ιδιαίτερα εύφλεκτη και η αναλογία νεκρής βλάστησης είναι πολύ πιο αυξημένη σε σχέση με τη χλωρή. Παράλληλα, τις ώρες και ημέρες εκδήλωσης των συγκεκριμένων πυρκαγιών παρατηρήθηκαν και σχετικά δύσκολες πυρομετεωρολογικές συνθήκες (χαμηλά επίπεδα σχετικής υγρασίας, υψηλές θερμοκρασίες, άνεμος).

Στην Κύπρο, η περίοδος υψηλού κινδύνου συνήθως ξεκινάει μέσα στον μήνα Μάιο ή Ιούνιο ανάλογα πότε θα ξερανθεί τελείως η χειμερινή λεπτή καύσιμη ύλη (χορτάρι), αφού αυτή είναι η κύρια αιτία εξάπλωσης και μετάδοσης μιας πυρκαγιάς. Αυτό φυσικά διαφέρει από περιοχή σε περιοχή και υψόμετρο. Παράλληλα όταν ξερανθεί τελείως η χειμερινή βλάστηση, η αναλογία της νεκρής καύσιμης ύλης αυξάνεται σημαντικά σε σχέση με τη χλωρή διαθέσιμη βλάστηση. Την ίδια ώρα, η διαθέσιμη υγρασία στη χλωρή βλάστηση αρχίζει να μειώνεται.

Το υδρολογικό έτος που διανύουμε (2024-2025) βρίσκεται μέχρι στιγμής σε χειρότερη μοίρα από το υδρολογικό έτος 2020-2021, ωστόσο η κατανομή της βροχόπτωσης διαφέρει σε σχέση με τότε. Το 2020-2021 είχαμε μόνο 2 μήνες με μέση βροχόπτωση πέραν του 100% πριν την αντιπυρική περίοδο (Νοέμβριος και Ιανουάριος) και ένα άνομβρο Δεκέμβριο μεταξύ αυτών (71% της μέσης βροχόπτωσης). Το φετινό υδρολογικό έτος είχαμε επίσης 2 μήνες με μέση βροχόπτωση πέραν του 100% πριν την αντιπυρική περίοδο (Νοέμβριος και Δεκέμβριος) και μάλιστα ο Νοέμβριος έφτασε το 157%. Αυτές οι πλούσιες βροχές που παρατηρήθηκαν σχετικά νωρίς μέσα στη σεζόν, σε συνδυασμό με ένα ακραία βροχερό Σεπτέμβριο 2024 (με μέση βροχόπτωση 433%) που επηρέασαν κυρίως τον ορεινό/ημιορεινό όγκο του νησιού, οδήγησαν σε μια διαφορετική κατάσταση της διαθέσιμης καύσιμης ύλης σε σχέση με το 2021 όπως θα διαβάσετε πιο κάτω:

• Αυτή την περίοδο στο μεγαλύτερο μέρος του νησιού (εξαιρουμένου του “hotspot” που θα σας παρουσιάσουμε πιο κάτω), η πολυετής βλάστηση βρίσκεται σε πλήρη ανθοφορία με αρκετή ζωντάνια και αρκετούς νέους βλαστούς όπως για παράδειγμα αγριοελιές, αντρουκλιές, τρεμιθιές, διάφορα άλλα είδη θάμνων και δένδρων σε αντίθεση με το 2021. Αυτό οφείλεται στις σχετικά πλούσιες βροχές που παρατηρήθηκαν αρχικά μέσα στο υδρολογικό έτος (Νοέμβριος – Δεκέμβριος), οι οποίες ήταν ικανοποιητικές για να καλύψουν μεγάλο μέρος των αναγκών της βλάστησης. Αντιθέτως, το 2021, η βλάστηση κατά τους χειμερινούς μήνες δεν κατάφερε ποτέ να συνέλθει πλήρως μετά το σκληρό καλοκαίρι του 2020 καθώς οι όποιοι μήνες με κανονική βροχόπτωση ακολουθήθηκαν από άνομβρο μήνα, με τη βλάστηση να μην καταφέρνει να πάρει το απαιτούμενο νερό.

• Φέτος, το χειμερινό χορτάρι είναι πολύ πιο μειωμένο στις πλείστες περιοχές σε σχέση με το 2020-2021 λόγω της κατανομής της βροχόπτωσης, αλλά και λόγω των ιδιαίτερα χαμηλών θερμοκρασιών που παρατηρήθηκαν στα τέλη του χειμώνα, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα τη σημαντική καθήλωση της ανάπτυξης του. Επίσης, οι πλούσιες βροχές Σεπτεμβρίου 2024 που παρατηρήθηκαν κυρίως στα ορεινά/ημιορεινά είχαν ως αποτέλεσμα το χορτάρι να βλαστήσει πρόωρα, το οποίο στην πορεία ξεράνθηκε σε μεγάλο βαθμό πριν προλάβει να αναπτυχθεί λόγω της μηδενικής βροχόπτωσης Οκτωβρίου. Με τις βροχές του Νοέμβρη, οι διαθέσιμοι σπόροι για νέο χορτάρι ήταν σαφώς πιο μειωμένοι.

• Κατά την άνοιξη του 2021 η βροχόπτωση ήταν κάτω της κανονικής, με τον Μάρτιο να καλύπτει το 70% της κανονικής του, τον Απρίλιο το 50% της κανονικής του και τον Μάιο (ο οποίος είναι ένας πολύ κρίσιμος μήνας) το 0% της κανονικής του, με αθροιστική μέση βροχόπτωση άνοιξης τα 59.2 χιλιοστά. Μέχρι στιγμής, το πρώτο δίμηνο της άνοιξης του 2025 κυμαίνεται σε χειρότερα επίπεδα από αυτά το 2021, με τον Μάρτιο να καλυπτει το 22% της κανονικής του και τον Απρίλιο το 75% της κανονικής του (μέχρι 17/4), με αθροιστική μέση βροχόπτωση τα 35.8 χιλιοστά. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την πρόωρη ξήρανση στο χειμερινό χορτάρι σε πεδινές κυρίως περιοχές και σε πιο προχωρημένη κατάσταση σε σχέση με το 2020-2021. Αντίθετα στα ορεινά και υψηλότερα ημιορεινά ακόμη υπάρχει αρκετό πράσινο και κυρίως στις επαρχίες Πάφου/Λεμεσού.

• Τον Μάιο του 2021 είχαμε ακραίες ξηροθερμικές συνθήκες, με κατάρριψη αρκετών ρεκόρ μέγιστων θερμοκρασιών, με τον υδράργυρο να φτάνει έως και τους 44 βαθμούς Κελσίου, κάτι πρωτόγνωρο για τα κυπριακά δεδομένα για μήνα Μάιο. Αυτές οι ακραίες ξηροθερμικές συνθήκες όχι μόνο ανάγκασαν να ξηρανθεί οποιαδήποτε εποχική βλάστηση η οποία διατηρώταν ακόμα ζωντανή, αλλά παράλληλα μείωσαν και τη διαθέσιμη υγρασία στην πολυετή βλάστηση, κάνωντας την ιδιαίτερα ευάλωτη σε πυρκαγιές καθώς έφτανε εύκολα στο σημείο ανάφλεξης. Αυτό οδήγησε στην πρόωρη έναρξη της πολύ επικίνδυνης περιόδου για έναρξη και εξάπλωση πυρκαγιών.

Σύμφωνα με τα πιο πάνω, η φετινή αντιπυρική περίοδος σήμερα βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση στις ορεινές και υψηλότερες ημιορεινές περιοχές σε σχέση με τα μέσα της άνοιξης του 2021 και σε παρόμοια κατάσταση στις πεδινές περιοχές. Εξαίρεση αποτελεί η περιοχή που βρίσκεται σε κόκκινο πλαίσιο στον πιο κάτω χάρτη, η οποία αποτελεί το φετινό “hotspot” επικινδυνότητας πυρκαγιών και εφάπτεται στις βόρειες παρυφές του κεντρικού κορμού της οροσειράς του Τροόδους. Η συγκεκριμένη περιοχή έχει δεχθεί ελάχιστες βροχές τα τελευταία 3 χρόνια και εκτός του ότι έχει ξηρανθεί το χορτάρι, έχει παρατηρηθεί και αυξημένη ξήρανση θάμνων/πεύκων ενώ παράλληλα η διαθέσιμη υγρασία στην πολυετή βλάστηση είναι πιο μειωμένη σε σχέση με τις υπόλοιπες περιοχές. Λόγω των πιο πάνω, σε περίπτωση πυρκαγιάς είναι πολύ πιο εύκολο να εξαπλωθεί και να πάρει ακραία χαρακτηριστικά ακόμη και σε ημέρες που ο κίνδυνος έναρξης και εξάπλωσης πυρκαγιών δεν βρίσκεται στο κόκκινο.

Καθοριστικές θα είναι οι καιρικές συνθήκες το επόμενο δίμηνο (Μάιος – Ιούνιος) για το πως θα εξελιχθεί αυτή η αντιπυρική περίοδος, αφού αυτοί οι 2 μήνες μπορούν να έχουν μεγάλες διαφορές από χρονιά σε χρονιά όσον αφορά τα ύψη βροχόπτωσης και θερμοκρασίες κυρίως για τα ορεινά/ημιορεινά όπου υπάρχουν και τα πλείστα μας δάση.

Αν για παράδειγμα ο Μάιος κυλήσει με φυσιολογικές θερμοκρασίες και κανονική βροχόπτωση ή βροχόπτωση πάνω της κανονικής, η αντιπυρική περίοδος θα είναι σαφώς καλύτερη από το 2021. Σε αντίθετη περίπτωση, αυτή η αντιπυρική περίοδος μπορεί να εξελιχθεί σε παρόμοια επικινδυνότητα με του 2021.

Η εθελοντική ομάδα πυρόσβεσης του Kitasweather βρίσκεται σε πλήρη ετοιμότητα για να στηρίξει και φέτος τις αρμόδιες υπηρεσίες και έχει λάβει επιπλέον μέτρα σε περίπτωση που αυτή η αντιπυρική περίοδος όντως εξελιχθεί σε πολύ επικίνδυνη.